خانه / نجوم / رصدی / ۱۵ گام آسمان بهاری – قسمت دوم

۱۵ گام آسمان بهاری – قسمت دوم

برای مطالعه قسمت اول ۱۵ گام آسمان بهاری کلیک کنید.

آشنایی با صورت فلکی دب اصغر

خرس کوچک (هفت اُورنگ کِهین) به شکل دب اکبر اما کوچکتر با ستاره‌هایی کم نورتر از همتای بزرگ خود که به شکل معکوس آن است. دیدن ستاره‌های آن معیاری از تاریکی آسمان و میزان آلودگی نوری است. در محدوده شهر اغلب فقط ستاره آلفا (ستاره قطبی – جُدَی) و دو ستاره سر ملاقه کوچک یا همان کاسه آبگردان شامل بتا (کوکب یا انور فَرَقدان) از قدر ۲ و گاما (اَخفی الفرقدان یا موریس) از قدر ۳ دب اصغر دیده می‌شود. در این شرایط حد قدر آسمان (کم نورترین ستاره‌ای که با چشم دیده می‌شود) حدود ۳ تا ۴ است. اگر دو ستاره دیگر دسته دیده شود حد قدر حدود ۴٫۵ است و اگر همه ستاره‌های ملاقه دیده شود حد قدر ۵ یا بیشتر است.
در رصد ستاره قطبی (آبّر غول زرد رنگ) بوسیله تلسکوپ، همدم قدر ۹ آن نیز دیده می‌شود، همدم در چندین هزار سال یک بار به گرد ستاره قطبی می‌گردد. ستاره قطبی نمونه‌ای از ستارگان متغیر قیفاووسی است.

آشنایی با صورت فلکی قیفاووس

قیفاووس یا سلطان در حوالی قطب شمال قرار گرفته است. با ادامه خط واصل دو ستاره دب اکبر به ستاره قطبی و امتداد همان مسیر به ستاره شبان، به گامای قیفاووس می‌رسیم. شکلی شبیه به نقاشی کودکانه از خانه‌ای با سقف شیبدار، که برج یک کلیسا را نیز تداعی می‌کند. ستاره آلفای این صورت فلکی به نام ذِراع الیمین است که در عربی به معنای بازو یا شانه است. ستاره دلتای قیفاووس شامل یک ستاره زرد رنگ و با قدر ۴ وهمدم آبی رنگ با قدر ۶٫۳ است، یک نمونه از ستارگان متغیر قیفاووسی است.

آشنایی با صورت فلکی قیفاووس
آشنایی با صورت فلکی ذات الکرسی

ذات الکرسی، ملکه یا خداوند کرسی، به شکل دبلیو یا اِم (m,w) است. دومین ستاره دسته ملاقه، دوتایی عناق و سها را در امتداد مسیر رسیدن به ستاره قطبی ادامه دهید، به ستارهٔ گامای ذات الکرسی ستارهٔ داغ و آبی ودر مرکز تقارن دبلیو می‌رسیم. درست در سمت مقابل دب اکبر قرار گرفته است. ذات الکرسی و قیفاووس هر دو در منطقه شمالی آسمان قابل مشاهده‌اند. خوشه ستاره‌ای M۵۲ در مرز قیفاووس، که با دوربین دوچشمی به صورت لکه‌ای مات است، در امتداد شمالی آلفا و بتا قرار گرفته است. خوشه باز دیگر M۱۰۳ است که در نزدیکی ستارهٔ دلتا قرار گرفته است. خوشه جغد NGC۴۵۷ شامل جفت ستاره پرنور از قدر ۵ و ۷ است که چشمان جغد را می‌سازند. در نزدیکی بتا خوشه NGC۷۷۸۹ قرار دارد که یکی از دو خوشه معروف به خوشه کارولین است.

آشنایی با صورت فلکی ذات الکرسی
آشنایی با صورت فلکی اَسد

صورت فلکی اسد یا شیر با ستاره آلفا (قلب الاسد) پیدا و شناخته می‌شود. در رصد با تلسکوپ با بزرگنمایی ۱۰۰ می‌توان ستاره گاما را به صورت جفت ستاره زرد رنگ دید. در ۹ درجه ای شرق قلب الاسد M۹۵,M۹۶,M۱۰۵ سه کهکشان با قدر ۹ تا ۱۰ قرار گرفته است. دو کهکشان M۶۵,M۶۶ در فاصله ۲۱ دقیقه قوسی از یکدیگر روی خط واصل دو ستاره تتا و یوتا اسد قرار دارند. امتداد دم اسد و مسیر عوا جایگاه دو صورت فلکی کم نور گیسوان برنیکه و تازی‌هاست. منطقه‌ای پر از کهکشان‌های درخشانی با چند ده میلیون سال نوری فا صله ازما شامل:M۸۸,M۹۸,M۹۹,M۱۰۰.

آشنایی با صورت فلکی شجاع

اسد راهنمای خوبی برای پیدا کردن بزرگ‌ترین صورت فلکی آسمان است. خط بین دو ستاره راهنمای سر ملاقه تا قلب الاسد را باز به جنوب ادامه دهید تا به نخستین ستاره پر نور جنوب غرب برسید. ستاره قدر ۲ فَرد، آلفای شجاع. صورت فلکی شجاع، مارآبی یا مار دریایی (به مساحت ۱۶۶۷ درجه مربع) حدود ۲۵ برابر کوچک‌ترین صورت فلکی، بزرگ‌ترین صورت فلکی آسمان است که حدود ۹۰ درجه در آسمان کشیده شده است. سر این مار غو ل آسا پنج ضلعی کوچکی است در ۲۰ درجه‌ای غرب قلب الاسد است. دم مار در مرز میزان و حدود ۲۰ درجه‌ای جنوب شرقی سماک اعزل است. در ۷ درجه‌ای جنوب شرقی گاما شجاع در دم مار زیباترین کهکشان مارپیچی میله‌ای پر نور در آسمان M۸۳ است. M۴۸ در مرز غربی مار، یک خوشه ستاره‌ای با قدر ۶ است. M۶۸ خوشه کروی در جنوب مرز مار با کلاغ با قدر ۸ واقع شده است.

آشنایی با صورت فلکی شجاع

آشنایی با صورت فلکی عوا

عوا، گاوران (گاو چران)، خِرسبان، صورت فلکی‌ای به شکل بادبادک یا بستنی قیفی است.
ازستاره اِتای صورت فلکی دب اکبر به سمت صورت قوس امتداد دهید نخستین ستاره پر نوری که پس از طی ۳۰ درجه به آن می‌رسید، ستارهٔ آلفای عوا، سماک رامح و چهارمین ستاره درخشان کل آسمان است. این ستاره از قدر حدود صفر است، که طلوع و غروبش راهنمای تغییر فصل است. سماک رامح در دسته شکل بادبادک مانند عوا قرار دارد.
حرکت فضایی این ستاره متفاوت از ستاره‌های نزدیک ماست. از زمانی که اَبَرخُس و بطلمیوس در یونان باستان موقعیت آن را سنجیده‌اند حدود یک درجه در آسمان (برابر دو قرص ماه) به سوی مرکز کهکشان جا به جا شده است. عوا محدوده‌ای تهی از اجرام غیر ستاره‌ای اما پر از ستاره‌های دوتایی و متغیر است. اپسیلون عوا از قدر ۲٫۳ یکی از زیباترین دو تایی های آسمان، به نام اِزار (کمربند) یا به لحاظ تنوع رنگ خیلی زیبا نامیده می‌شود، همدم ازار به رنگ سبز – آبی با قدر ۴ است که تفاوت درخشندگی دو ستاره باعث می‌شود برای تفکیک این دو نیاز به شرایط جوی مناسب و بزرگنمایی زیاد باشد. گاما عوا ستاره متغیری از قدر ۳ و با فاصله ۱۲۰ سال نوری از ماست.

آشنایی با صورت فلکی سنبله

سنبله، دوشیزه، عُذرا یا خوشه تنها چهره زنانه در منطقه البروج است. دومین صورت فلکی از نظر بزرگی است.
در ادامه کمانی که از دسته ملاقه ما را به سماک رامح رساند به ستاره پر نور دیگری که متعلق به صورت فلکی سنبله است می‌رسیم. ابوریحان بیرونی در التفهیم از این ستاره به کنیزکی جوان با دو پر و دامنی فرو هشته یاد کرده است. سماک اَعزل (خوشه گندم) ستاره سفید آبی در دو درجه‌ای زیر خط دایره البروج قرار دارد. به همین علت ماه و سیارات به آن نزدیک می‌شوند. این ستاره قدر اول مقیاس خوبی برای قدر سنجی در آسمان است. ستارهٔ گامای سنبله دوتایی زیبایی است که در فاصله کمی از یکدیگر قرار گرفته‌اند به طوری که تفکیکشان مشکل است. امتداد استوای سماوی دو ستاره گاما و زتا سنبله را به هم وصل می‌کند، همچنین دایره البروج و استوای سماوی یکدیگر را در نزدیکی بتا سنبله قطع می‌کنند که به آن نقط اعتدال پاییزی می گویند، خورشید در ابتدای پاییز در این نقطه آسمان است. سنبله دومین صورت فلکی بزرگ آسمان، قلمرو کهکشان‌هاست. کهکشان دور دست با هسته درخشان به نام ۳c۲۷۳ از قدر ۱۲ پرنورترین اختروش در فاصله ۳ میلیارد سال نوری در حدود ۳ درجه‌ای شمال شرق اتا سنبله قرار دارد. خوشه‌ای کهکشانی سنبله در مرز شمالی و نزدیک ستارهٔ اپسیلون قرار گرفته که در بردارنده ۳۰۰۰ کهکشان است، در مرکزیت آن M۸۷ با قدر ۹ قرار گرفته است. در جنوب سنبله ذوزنقه بارزی با چهار ستاره تقریباً هم نور که کلاغ نام دارد قرار گرفته در مرز سنبله و کلاغ کهکشان مارپیچی کلاه مکزیکی یا m۱۰۴ که از لبه دیده می‌شود به صورت هاله‌ای کشیده قرار گرفته است.

آشنایی با صورت فلکی سنبله

 

میزان

میزان یا ترازو آخرین صورت فلکی در صف صورت‌های فلکی دایره البروجی و نزدیک به افق جنوبی آسمان بین سنبله و عقرب با ستاره‌های کم نور میزان قرار گرفته است. که جایگاه یکی از معروف‌ترین ستاره‌های دو تایی به نام آلفا میزان (کفه جنوبی) است

میزان
اَکلیل شمالی

اَکلیل شمالی، تاج شمالی، افسر شمالی یا کاسه درویشان در شرق ستاره سماک رامح عوا، آرایش قوس مانند کوچک اکلیل دیده می‌شود. ستاره نگین مانند فکّه، بارزترین ستاره آن و در حقیقت یک دوتایی گرفتی است. متغیر استثنایی R- اکلیل شمالی در میان تاج و در وسط خط واصل یوتا و آلفا اکلیل است. این ستاره گاهی ناگهانی و نامنظم بین قدر ۱ تا ۹ کم نور می‌شود.

جاثی

در ادامه راه از تاج شمالی به پهلوان آسمان صورت فلکی جاثی یا هرکول می‌رسیم. جاثی یا مرد بر زانو نشسته پنجمین صورت فلکی بزرگ آسمان به صورت اچ شکل یا پروانه مانند است. مشخص‌ترین قسمت جاثی بخش لگن مرد بر زانو نشسته شامل چهار ستاره زتا، اتا، اپسیلون و پی که به شکل یک ذوزنقه قرار گرفته‌اند. زیباترین خوشه کروی آسمان نیمکره شمالی M۱۳ در ۲٫۵ درجه‌ای جنوب ستاره اتا جاثی با قدر ۶ قرار گرفته است. در شبی صاف وتاریک با چشم برهنه همچون ستاره‌ای محو دیده می‌شود. در بالای ستاره پی M۹۲ خوشه کروی کوچک‌تر ا ز M۱۳ قرار گرفته است.

جوزا

جوزا یا دوپیکر، صورت فلکی که بر اساس ستارهٔ دو قلوی خود کاستور و پلوکس نامگذاری شده، در مسیر خط واصل ستاره دلتا دب اکبر به بتا آن و امتداد آن به سمت غرب کاسه ملاقه است که به ستاره بتا جوزا (پولوکس) می‌رسیم. ستاره بتای جوزا درخشان‌ترین ستاره جوزا و آلفای آن دومین ستاره درخشان جوزا، کاستور است. M۳۵ (درخت کریسمس) خوشه باز با قدر ۵ در نزدیکی مرز غربی جوزا قرار گرفته است. NGC ۲۳۹۲ نزدیک به ستاره دلتای جوزا، سحابی سیاره‌ای از قدر ۸ که به نام سحابی اسکیمو یا صورت دلقک معروف است، قرار گرفته است.

آشنایی با صورت فلکی ارابه ران

ارابه ران، ممسک العنان یا عنان دار قدیمی‌ترین صورت فلکی است. از ستاره آلفای دب اکبر به سمت بالا وغرب امتداد می‌دهیم به ستاره پرنور آلفای ارابه ران (عیوق) با قدر ۰٫۱، یک جفت ستاره غول زرد رنگ، ششمین ستاره درخشان آسمان می‌رسیم. عیوق در لاتین به معنای بز کوچک ماده است. ارابه ران در امتداد راه شیری قرار گرفته دارای سه خوشه ستاره‌ای بزرگ قابل مشاهده است.M۳۶,M۳۷,M۳۸ با دوربین به صورت لکه‌ای مات و با تلسکوپ قابل تفکیک می‌باشند.M۳۶ خوشه‌ای باز کوچک ترن عضو این گروه با قدر ۴ است. M۳۷ بزرگ‌ترین و غنی‌ترین خوشه باز با قدر ۶ که در مرکز آن ستاره‌ای نارنجی حضور دارد.

خرچنگ

برای حرکت در گستره زیبای بهاری از افق غرب آغاز کنید. از جایی که مهر آسمان پنهان می‌شود تا شب زیبای بهاری را برای شما رقم بزند. پس از جوزا که تقریباً در ته صف صورت‌های فلکی زمستانی بر فراز غرب جلوه نمایی می‌کند نخستین صورت فلکی فصل بهار خرچنگ با ستاره‌های کم نورش جای دارد. زیباترین جرم خرچنگ و یکی از دل انگیزترین خوشه‌های باز آسمان پس از پروین، کندوی عسل (M۴۴) درست در قلب آن لانه کرده است. عبدالرحمن صوفی حدود یک هزاره پیش جز نخستین رصدگرانی بود که این توده مه آلود را ثبت کرد. این خوشه با چشم غیر مسلح و از پشت جوینده تلسکوپ به صورت توده مه آلودی دیده می‌شود. اما اگر با دوربین دو چشمی یا تلسکوپ به سراغش روید بسیاری از ستاره‌های آن را تفکیک خواهید کرد……………..

در فصل بهار چهار صورت فلکی از پنج صورت فلکی بزرگ آسمان پرسه می‌زنند، به ترتیب اندازه:
شجاع، سنبله، دب اکبر، جاثی

گیسوان برنیکه و تازی‌ها

در میان اسد و عوا جایگاه دو صورت فلکی کم نور گیسوان برنیکه و تازی‌هاست. منطقه‌ای پر از کهکشان در قالب خوشه‌های کهکشانی که شبیه به خوشه سنبله هستند. در خوشه کهکشان‌های گیسو با چند سال نوری فاصله از ما کهکشان‌های درخشانی مانند M۶۴,M۸۵,M۸۸,M۹۸,M۱۰۰ را می‌یابید.

فیلم ۱۵ گام آسمان بهاری:

 

درباره حسن قضاوی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *