خانه / خلاصه کتاب / اختفاهای نجومی

اختفاهای نجومی

اِختفاهای نجومی (occultation)

مولفین : آتیلا پرو ، پاول میلی

انتشارات دانش پژوهان جوان

 

  1. اِختفا چیست؟

رویدادی که در آن تمام یا قسمتی از یک جسم دورتر با اندازه زاویه‌ای کوچکتر توسط یک جسم نزدیکتر با اندازه زاویه‌ای بزرگ‌تر برای لحظاتی پوشانده شود را اختفا می گویند.

رصدگر در حال رصد تلسکوپی

 

  1. تعداد ستارگانی که در هر زمان پشت ماه پنهان می‌شوند، بستگی زیادی به نوع و اندازه ابزار و حد قدری آسمان محل رصد دارد.

 

  1. اِختفاها فقط در ارتباط با کره ماه نیستند، بلکه حتی یک سیارک، سیاره، قمر، دنباله دار و … هم می‌توانند با یک ستاره اختفا داشته باشد.

 

 

  1. وقتی یک اِختفا رُخ می‌دهد سایه‌ای بر روی زمین ایجاد می‌شود که اگر در منطقه‌ای که این نوار سایه ایجاد می‌شود قرار بگیرید، می‌توانید اختفا را مشاهده کنید.

 

  1. چرا اختفاها را رصد می‌کنیم؟

 

  • بررسی اختلال‌های حرکتی ماه
  • با مطالعه اُفت درخشندگی ستارگان در اختفا با سیاره‌ها و سیاره‌های کوتوله و اقمارشان، می‌توان در مورد وجود و غلظت جو، بررسی حلقه در سیاره‌های گازی و کشف اقمار جدید به نتایج باور نکردنی رسید.
  • یکی از مهم‌ترین بخش‌های بررسی اختفاهای نجومی، بررسی سیارک‌های منظومه شمسی است. رصد اختفاهای سیارکی می‌تواند در تعیین مدار، شکل و اندازه سیارک‌ها کاربرد فراوانی داشته باشد.
  • تعداد رصدهای بسیار زیادی از اختفاهای خراشان صورت گرفته است تا نمای مناسبی از عوارض قطبی ماه بدست آید. با وجود تصویربرداری‌های مختلفی که از عوارض قطبی ماه توسط ماهواره‌ها صورت گرفته است، اما هنوز هم ویژگی‌های این عوارض با استفاده از رصد اختفاهای خراشان بهبود می‌یابد.
  • سیارات فراخورشیدی از شاخه‌هایی در نجوم است که آماتورها مدت درازی نیست که به طور جدی وارد این حیطه شده‌اند. تاکنون ده‌ها سیاره فراخورشیدی توسط آماتورها کشف شده است و هر از چندگاهی اخباری در این ارتباط شنیده می‌شود. یکی از راه‌های کشف سیارات فراخورشیدی «روش فوتومتری اختفا» است.

 

  1. در هنگام خورشید گرفتگی‌های کلی، امکان بررسی‌های علمی بر روی خورشید و حتی عوارض لبه‌ای ماه فراهم می‌گردد. وقتی ماه، قرص خورشید را می‌پوشاند، لایه‌های خارجی جو خورشید را می‌توان رصد و بررسی کرد.

 

  1. مهم‌ترین و مشهورترین نوع اختفاها، اختفای ستارگان با ماه است. این نوع اختفاها را می‌توان به سه شاخه اصلی تقسیم بندی کرد: اختفای کامل، خراشان و پله‌ای.

 

  1. اختفای کامل اختفایی است که یک ستاره منفرد در آن یک بار پنهان و یک بار آشکار می‌شود. زمان پنهان ماندن ستاره هدف وقتی در استوای ماه اختفا روی می‌دهد در بیشترین حالت است.

 

  1. اختفاهای خراشان یکی از هیجان انگیزترین نوع اختفاهای نجومی هستند. اختفای خراشان زمانی روی می‌دهد که ستاره در یکی از قطب‌های شمال یا جنوب کره ماه اختفای کوتاهی با ماه داشته باشد و در واقع ستاره یکی از قطب‌های ماه را به شکل خراشان قطع کند. به عبارت دقیق‌تر اختفای خراشان زمانی رخ می‌دهد که جرم سماوی (مانند ستاره) حداقل دوبار در پشت عوارض قطبی ماه پنهان و آشکار شود.

 

  1. اختفاهای پله‌ای می‌تواند یکی از انواع اختفاهای کامل یا خراشان باشد و تنها تفاوت آن با این دو نوع اختفا، ستاره هدف است. در واقع در اختفاهای پله‌ای با ستاره‌های دوتایی یا چندتایی مواجه هستیم.

 

  1. یک نمونه از اختفای سیاره‌ای، اختفای سیاره‌ها و ستارگان است. این نوع اختفاهای سیاره‌ای در تاریخ نجوم بسیار باارزش‌اند. نخستین بار حلقه‌های سیاره‌ی اورانوس در اختفای این سیاره با یک ستاره در سال ۱۹۷۷ کشف شدند.

 

سیاره کوتوله پلوتو در سال‌های ۱۹۸۸، ۲۰۰۲ و ۲۰۰۶ با ستارگان مختلفی اختفا داشت و همین باعث شد که امکان مطالعه ساختار جو این سیاره کوتوله دوردست فراهم گردد.

  1. اختفای اجرام فرا نپتونی (TNO ها):

منظور از اجرام فرا نپتونی تمامی سیاره‌ها، سیاره‌های کوتوله و اقمار آن‌سوی نپتون است؛ از نمونه‌های بارز آن می‌توان به پلوتو، چارون، نیکس، وارونا و هیدرا اشاره کرد.

رصد اختفای ستارگان با اجرام فرا نپتونی یکی از پروژه‌های چالش‌برانگیز نجومی در زمان حال است. اختفای نجومی تنها روش دقیق و مو شکافانه برای تعیین قطر و شکل این اجرام بسیار دور است که می‌تواند اطلاعات بسیار ارزشمندی درباره وجود گازهای احتمالی اطراف این اجرام، به‌ویژه پلوتو را در اختیار قرار دهد. دقت بسیار بالای داده گیری‌ها در طی سال‌های اخیر باعث شده است، مدار پلوتو نسبت به شعاع آن با دقت مناسبی تصحیح شود.

  1. زمان‌سنجی، مهم‌ترین فعالیت و داده‌ی رصدی در مورد رویداد اختفا است. بهترین وسیله برای زمان‌سنجی استفاده از دوربین‌های تصویربرداری مخصوص، CCD، GPS برای ثبت دقیق این رویداد است.

 

  1. شاید هیجان‌انگیزترین بخش رصدی اختفای سیارکی، یافتن یک همدم طبیعی برای سیارک است.

 

  1. نقطه مشترک تعریف اختفای سیارکی خراشان با اختفاهای خراشان با ماه در تعداد پدیدار شدن و ناپدید شدن ستاره است.

 

  1. چهار مرحله مهم در یک پروژه اختفا شامل
  • پیش‌بینی
  • رصد
  • تحلیل
  • گزارش‌نویسی

 

 

  1. نوع ابزار، علاقه و محل رصد شما نقش مهمی را در انتخاب موضوع بازی می‌کند.

 

  1. استفاده از نرم‌افزارها و وب سایت‌های مناسب، بخش مهم دیگری از فرآیند پیش‌بینی‌ها را شامل می‌شود.

 

  1. مرحله بعدی کار، یک فعالیت رصدی مناسب است. پیشنهاد می‌شود در تمامی مراحل رصد توضیحات ازجمله هر اتفاق نسبتاً ساده تا مشخصات عمومی رصدگر و محل رصد را یادداشت کنید.

 

  1. در اهمیت گزارش‌نویسی گفته‌شده که یک آزمایش یا کشف هرقدر هم مهم باشد، ولی اگر به نحو صحیح به سایر مردم منتقل نشود بی‌ارزش خواهد بود. تهیه گزارش بخش مهمی از کار یک منجم جدی در هر حیطه از فعالیت‌های نجومی است.

 

  1. نرم‌افزار Occult 4 که توسط آقای دیوید هرالد (استرالیا) تهیه و به‌طور رایگان در اختیار علاقه‌مندان قرار دارد، به کاربر این امکان را می‌دهد تا به‌صورت مقایسه‌ای، بین اختفاهای ارائه‌شده انتخاب مناسب‌تری را انجام دهد.

 

  1. مهم‌ترین مهارت این است که درک درستی از ارزش زمان داشته باشید. زمان می‌تواند بدترین دشمن در رصد اختفا باشد.

 

  1. صداقت و حقیقت‌گویی دو ویژگی مهم در رصد اختفاها هستند.

 

  1. مجمع جهانی زمان‌سنجی اختفا (IOTA) جزو نهادهای علمی جهان است که در یک‌رشته خاص از نجوم آماتوری دارای تشکیلات منظم جهانی است. شاید نمونه‌های معدودی همچون انجمن رصدگران ستاره‌های متغییر آمریکا بانام مختصر AAVSO را بتوان در این خصوص نام برد.

 

مراحل اختفا زحل با ماه

درباره حسن قضاوی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *